พินัยกรรมเขียนเอง พิมพ์บางส่วน หรือมีพยานเพิ่มได้ไหม?
การกำหนดแบบพินัยกรรม
พินัยกรรมสามารถทำได้หลายรูปแบบ ทั้งเขียนด้วยลายมือตนเอง ใช้แบบฟอร์มสำเร็จรูป หรือให้ผู้อื่นพิมพ์แล้วลงลายมือชื่อ ซึ่งแต่ละรูปแบบจัดเป็นพินัยกรรมต่างประเภทกัน ดังนั้น จุดแรกที่ต้องพิจารณาจึงไม่ใช่แค่มีการลงลายมือชื่อท้ายเอกสาร แต่คือ “เอกสารนั้นเป็นลายมือของใคร”
เนื่องจากแบบของพินัยกรรมเป็นเงื่อนไขทางกฎหมายเพื่อยืนยันเจตนาที่แท้จริงของผู้สั่งเสีย ซึ่งเมื่อผู้ทำพินัยกรรมถึงแก่ความตายไปแล้ว ย่อมไม่สามารถสอบถามเพื่อขจัดข้อสงสัยใด ๆ ได้อีก การแอบอ้าง หรือเพิ่มเติมชื่อพยานในภายหลังจึงไม่อาจนำมาใช้ทดแทนการทำให้ถูกต้องตามแบบตั้งแต่แรกเริ่มได้
เขียนเองทั้งฉบับ ต่างจากแบบธรรมดาอย่างไร
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657 กำหนดพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับให้ผู้ทำเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือตนเอง ลงวันเดือนปี และลายมือชื่อ การขูดลบตกเติมหรือแก้ไขต้องทำด้วยลายมือและลงชื่อกำกับ ข้อความที่กำหนดการเผื่อตายและระบุผู้รับทรัพย์จึงต้องเป็นลายมือผู้ทำเอง ไม่ใช่ให้ผู้อื่นเขียนหรือพิมพ์ให้แล้วเพียงลงลายมือชื่อ
ถ้าประสงค์ให้พิมพ์ข้อความหรือให้ผู้อื่นเขียน อาจเลือกพินัยกรรมแบบธรรมดาตามมาตรา 1656 ซึ่งต้องทำเป็นหนังสือ ลงวันเดือนปี ผู้ทำลงชื่อในขณะมีพยานอย่างน้อยสองคนอยู่พร้อมกัน และพยานลงชื่อรับรองในขณะนั้น
พิมพ์บางส่วนได้หรือไม่?
การมีข้อความพิมพ์บางส่วนไม่ได้ทำให้พินัยกรรมเสียไปโดยทันที แต่ขึ้นอยู่กับว่าข้อความสำคัญนั้นเขียนด้วยมือตนเองหรือไม่
ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4044/2567: กรณีเอกสารมีข้อความพิมพ์ประกอบ แต่ผู้ทำพินัยกรรมได้เขียนรายละเอียดทรัพย์สินและการจัดสรรให้ผู้รับด้วยลายมือตนเองทั้งหมด ศาลวินิจฉัยว่ายังคงเป็นพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับที่ใช้บังคับได้
ข้อแนะนำในการเก็บรักษาหลักฐาน
- การดูแลต้นฉบับ:
- เก็บต้นฉบับไว้ในที่แห้งและปลอดภัย
- ห้ามเย็บ ตัด แปะ หรือเขียนข้อความอธิบายเพิ่มเติมบนเอกสารจริง
- ถ่ายภาพสำรองไว้เพื่อยืนยันสภาพเอกสาร และเก็บหลักฐานซองหรือการส่งมอบให้ชัดเจน
- หลักฐานแวดล้อม:
- รวบรวมตัวอย่างลายมือและลายเซ็นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับวันทำพินัยกรรม
- เก็บข้อมูลพยานแวดล้อม และหลักฐานรับรองสุขภาพ (ถ้ามี)
- หากเอกสารมีทั้งส่วนพิมพ์และเขียน ให้ตรวจสอบความถูกต้องทุกหน้าและทุกจุดที่มีการแก้ไข
ทางเลือกและการแก้ไขเมื่อพบข้อผิดพลาด
- หากต้องการเขียนเอง: ต้องเขียนสาระสำคัญ วันเดือนปี และลงลายมือชื่อด้วยตนเองทั้งหมด หลีกเลี่ยงการพิมพ์ข้อความที่มีผลต่อการยกทรัพย์สิน
- หากจำเป็นต้องพิมพ์: ให้จัดทำเป็น พินัยกรรมแบบธรรมดา โดยทำต่อหน้าพยาน 2 คนพร้อมกัน หรือทำเป็น พินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่
- หากพบว่าฉบับเดิมบกพร่อง: ห้ามขูดลบหรือแก้ไขย้อนหลัง ให้ทำพินัยกรรมฉบับใหม่ตามแบบที่ถูกต้อง พร้อมระบุการเพิกถอนพินัยกรรมฉบับเก่าให้ชัดเจน
สรุป
พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับจะมีผลสมบูรณ์ก็ต่อเมื่อ สาระสำคัญ วันเดือนปี และลายมือชื่อ ถูกเขียนด้วยมือของผู้ทำพินัยกรรมเองทั้งหมด การพิมพ์ข้อความสำคัญบางส่วนหรือนำพยานมาเซ็นชื่อทีหลัง ไม่สามารถแก้ไขพินัยกรรมที่ผิดแบบให้กลับมาสมบูรณ์ได้
ก่อนลงชื่อในพินัยกรรม ควรให้ผู้รู้กฎหมายตรวจว่าเลือกแบบใดและครบองค์ประกอบหรือยัง โดยเฉพาะเมื่อมีทรัพย์หลายชนิดหรือมีผู้รับหลายฝ่าย
