UCEP คืออะไร ฉุกเฉินรักษาฟรี 72 ชั่วโมงจริงไหม โรงพยาบาลปฏิเสธได้หรือไม่

เมื่อผู้ป่วยมีอาการเจ็บหน้าอกรุนแรง หายใจไม่ออก หมดสติ แขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน หรือมีอาการคุกคามต่อชีวิต หลายคนเข้าใจว่า เมื่อเป็นเหตุฉุกเฉินแล้วจะสามารถเข้ารักษาที่โรงพยาบาลใดก็ได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายเป็นเวลา 72 ชั่วโมง

ในทางกฎหมาย ต้องแยกอย่างน้อย 3 ประเด็น คือ

1. สถานพยาบาลมีหน้าที่ช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉินหรือไม่
2. ผู้ป่วยเข้าเกณฑ์ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตตามสิทธิ UCEP หรือไม่
3. เมื่อพ้นภาวะวิกฤตหรือพ้นช่วงคุ้มครองแล้ว ใครเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย

ดังนั้น คำว่า “ฉุกเฉินรักษาฟรี” จึงไม่สามารถใช้เหมารวมได้ทุกกรณี เพราะหน้าที่ในการช่วยชีวิตผู้ป่วยกับสิทธิในการชำระค่ารักษาพยาบาลเป็นคนละเรื่องกัน

โรงพยาบาลมีหน้าที่ช่วยผู้ป่วยฉุกเฉินหรือไม่?

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 มาตรา 36 กำหนดให้ผู้รับอนุญาตและผู้ดำเนินการสถานพยาบาลต้องควบคุมดูแลให้มีการช่วยเหลือเยียวยาผู้ป่วยซึ่งอยู่ในสภาพอันตรายและจำเป็นต้องได้รับการรักษาพยาบาลโดยฉุกเฉิน เพื่อให้พ้นจากอันตรายตามมาตรฐานวิชาชีพและตามประเภทของสถานพยาบาล

หากผู้ป่วยอยู่ในภาวะอันตราย สถานพยาบาลจึงไม่ควรนำปัญหาเรื่องสิทธิการรักษาหรือคำถามว่าใครจะเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย มาเป็นเหตุให้การช่วยเหลือที่จำเป็นต้องล่าช้า

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11332/2555 เป็นตัวอย่างสำคัญเกี่ยวกับกรณีผู้ป่วยประสบอุบัติเหตุและมีอาการรุนแรง แต่สถานพยาบาลตรวจสอบสิทธิและผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายก่อนรับรักษา ศาลได้พิจารณาถึงหน้าที่ของสถานพยาบาลตามมาตรา 36 ประกอบความรับผิดจากการปฏิเสธให้การรักษา

หากโรงพยาบาลไม่มีเครื่องมือหรือศักยภาพเพียงพอ ต้องทำอย่างไร?

หน้าที่ของสถานพยาบาลต้องพิจารณาร่วมกับประเภทและศักยภาพของโรงพยาบาลด้วย

หากไม่มีแพทย์เฉพาะทาง เครื่องมือ เตียง หรือศักยภาพเพียงพอ ไม่ได้หมายความว่าสถานพยาบาลต้องทำการรักษาที่เกินความสามารถ แต่ต้องประเมินอาการ ให้การช่วยเหลือเบื้องต้น ทำให้ผู้ป่วยอยู่ในสภาพปลอดภัยเท่าที่สามารถทำได้ และดำเนินการส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่เหมาะสม

จึงต้องแยกให้ชัดระหว่าง “ส่งต่อเพราะเกินศักยภาพในการรักษา” กับ “ปฏิเสธผู้ป่วยเพราะไม่ทราบว่าใครจะเป็นผู้จ่ายค่ารักษา”

UCEP คืออะไร?

UCEP หรือ Universal Coverage for Emergency Patients เป็นระบบคุ้มครองผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถเข้ารับการรักษาที่สถานพยาบาลใกล้ที่สุด โดยเฉพาะกรณีเข้ารักษาในโรงพยาบาลเอกชนนอกคู่สัญญาของสิทธิการรักษาเดิม

อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยจะต้องผ่านการประเมินและคัดแยกตามหลักเกณฑ์ทางการแพทย์ว่าเข้าเกณฑ์ “ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต”

จึงไม่สามารถตัดสินจากชื่อโรคหรือความกังวลของผู้ป่วยและญาติเพียงอย่างเดียว

UCEP รักษาฟรี 72 ชั่วโมงจริงหรือไม่?

คำว่า “รักษาฟรี 72 ชั่วโมง” ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง

โดยหลัก ผู้ป่วยที่ผ่านเกณฑ์เป็นผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต จะได้รับความคุ้มครองในช่วงที่ยังอยู่ในภาวะวิกฤต จนสามารถเคลื่อนย้ายหรือส่งต่อได้อย่างปลอดภัย แต่ไม่เกินระยะเวลาที่หลักเกณฑ์กำหนด

ดังนั้น ไม่ได้หมายความว่า ผู้ป่วยทุกคนที่เข้าโรงพยาบาลฉุกเฉินจะมีสิทธิอยู่รักษาที่โรงพยาบาลเดิมโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายครบ 72 ชั่วโมงโดยอัตโนมัติ

หากแพทย์ประเมินว่าผู้ป่วยพ้นจากภาวะวิกฤตและสามารถเคลื่อนย้ายได้แล้ว ก็ต้องเข้าสู่กระบวนการส่งต่อหรือกลับไปใช้สิทธิรักษาพยาบาลตามปกติ

ในทางกลับกัน หากยังไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้อย่างปลอดภัย หรือยังไม่มีสถานพยาบาลรับส่งต่อ ต้องตรวจสอบเหตุจำเป็นและหลักเกณฑ์ของกองทุนที่เกี่ยวข้องก่อนจะสรุปว่าผู้ป่วยต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายเองทั้งหมด

อาการแบบใดอาจเข้าเกณฑ์ฉุกเฉินวิกฤต?

ตัวอย่างอาการที่ควรรีบขอความช่วยเหลือ ได้แก่

• หมดสติหรือไม่รู้สึกตัว
• ไม่หายใจ หรือหายใจลำบากอย่างรุนแรง
• เจ็บหน้าอกรุนแรงเฉียบพลัน
• แขนขาอ่อนแรง หน้าเบี้ยว หรือพูดไม่ชัดอย่างเฉียบพลัน
• มีเลือดออกมากและหยุดไม่ได้
• มีอาการรุนแรงที่กระทบต่อระบบหายใจ การไหลเวียนโลหิต หรือสมอง

อย่างไรก็ตาม การรับรองสิทธิ UCEP ต้องอาศัยข้อมูลทางการแพทย์จริง เช่น สัญญาณชีพ ระดับความรู้สึกตัว ผลตรวจ และความเห็นของแพทย์

ดังนั้น การไม่ผ่านเกณฑ์ UCEP ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยไม่ได้เจ็บป่วย และไม่ได้หมายความว่าสถานพยาบาลสามารถปฏิเสธการช่วยเหลือผู้ป่วยที่อยู่ในภาวะอันตรายได้เสมอไป

ผู้ป่วยหมดสติ ต้องรอลายเซ็นญาติก่อนรักษาหรือไม่?

โดยหลัก การรักษาพยาบาลควรมีการให้ข้อมูลและได้รับความยินยอมจากผู้ป่วย

แต่หากผู้ป่วยหมดสติ ไม่สามารถตัดสินใจได้ และการรอความยินยอมอาจทำให้เกิดอันตรายต่อชีวิต การรักษาหรือการช่วยชีวิตที่จำเป็นและเร่งด่วนไม่ควรถูกชะลอเพียงเพราะยังไม่มีลายเซ็นของผู้ป่วยหรือญาติ

เมื่อพ้นภาวะเร่งด่วนแล้ว การรักษาในขั้นต่อไปจึงกลับเข้าสู่กระบวนการให้ข้อมูลและขอความยินยอมตามปกติ

หากรักษาล่าช้าหรือผู้ป่วยเสียชีวิต ถือว่าแพทย์ประมาททันทีหรือไม่?

ไม่ใช่ทุกกรณีที่ผลการรักษาไม่ดีหรือผู้ป่วยเสียชีวิตแล้วจะถือว่าแพทย์หรือโรงพยาบาลประมาททันที

การพิจารณาความรับผิดต้องตรวจสอบอย่างน้อยว่า

1. แพทย์หรือสถานพยาบาลมีหน้าที่อย่างไร
2. มีการกระทำหรืองดเว้นต่ำกว่ามาตรฐานวิชาชีพหรือไม่
3. การกระทำหรืองดเว้นนั้นสัมพันธ์กับความเสียหายหรือไม่
4. ผู้ป่วยได้รับความเสียหายอย่างไร

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6092/2552 เป็นแนวประกอบเกี่ยวกับมาตรฐานการรักษาและความประมาทของผู้ประกอบวิชาชีพ โดยศาลพิจารณาจากข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการตรวจ การวินิจฉัย การสั่งการรักษา และความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำกับความเสียหายที่เกิดขึ้น

ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13826/2555 และ 13922/2558 เกี่ยวข้องกับการพิจารณาภาวะเจ็บป่วยฉุกเฉินและสิทธิค่ารักษาพยาบาลตามระบบประกันสังคมในช่วงเวลานั้น จึงสามารถใช้เป็นแนวประกอบได้ แต่ไม่ควรอ้างว่าเป็นคำพิพากษาที่ตีความระบบ UCEP ปัจจุบันโดยตรง

หากเกิดข้อพิพาทกับโรงพยาบาล ต้องเก็บหลักฐานอะไร?

คดีเกี่ยวกับการรักษาฉุกเฉินมักต้องพิจารณาจาก “ทามไลน์” ของเหตุการณ์ควบคู่กับเวชระเบียน

หลักฐานสำคัญ ได้แก่

• เวลาเริ่มมีอาการ
• บันทึกการแจ้ง 1669
• เวลาเดินทางและเวลาถึงโรงพยาบาล
• สัญญาณชีพเมื่อแรกรับ
• เวชระเบียนห้องฉุกเฉิน
• ผลการคัดแยกผู้ป่วย
• ผลประเมิน UCEP
• ผลตรวจทางการแพทย์
• คำสั่งและความเห็นของแพทย์
• เวลาให้ยา ทำหัตถการ หรือผ่าตัด
• แผนและเหตุผลในการส่งต่อ
• รายชื่อสถานพยาบาลที่ติดต่อรับส่งต่อ
• แบบความยินยอม
• ใบแจ้งและรายละเอียดค่าใช้จ่าย

หากเป็นข้อพิพาทเกี่ยวกับ UCEP ควรขอผลการประเมินสิทธิ เหตุผลที่ไม่เข้าเกณฑ์ หรือเวลาที่ถือว่าพ้นภาวะวิกฤต รวมถึงแผนการส่งต่อไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

หากสงสัยว่าโรงพยาบาลเรียกเงินไม่ถูกต้องหรือรักษาล่าช้า ควรทำอย่างไร?

ควรแยกปัญหาออกเป็น 2 ส่วน

กรณีข้อพิพาทเรื่อง UCEP หรือค่าใช้จ่าย
ควรขอผลการประเมิน UCEP รายละเอียดค่าใช้จ่าย และเหตุผลของโรงพยาบาล เพื่อใช้ตรวจสอบกับหน่วยงานที่รับผิดชอบสิทธิของผู้ป่วย

กรณีสงสัยเรื่องมาตรฐานการรักษาหรือความประมาท
ควรขอสำเนาเวชระเบียนทั้งหมด แล้วจัดทำลำดับเหตุการณ์ตั้งแต่เริ่มมีอาการ การรับผู้ป่วย การตรวจ การรักษา การเปลี่ยนแปลงของอาการ และการส่งต่อ ก่อนประเมินว่ามีการรักษาต่ำกว่ามาตรฐานและมีความสัมพันธ์กับความเสียหายหรือไม่

บทสรุป: UCEP ไม่ได้หมายความว่า ฉุกเฉินทุกกรณีรักษาฟรี 72 ชั่วโมง

เมื่อผู้ป่วยอยู่ในภาวะอันตราย หน้าที่แรกของสถานพยาบาลคือการประเมินและช่วยเหลือตามมาตรฐานวิชาชีพและศักยภาพของสถานพยาบาล

ส่วนสิทธิ UCEP เป็นเรื่องของการคุ้มครองค่าใช้จ่ายสำหรับผู้ป่วยที่ผ่านเกณฑ์ “ฉุกเฉินวิกฤต” ซึ่งต้องพิจารณาจากอาการและข้อมูลทางการแพทย์ ณ เวลารับผู้ป่วย รวมถึงภาวะวิกฤต การส่งต่อ และช่วงเวลาที่สามารถเคลื่อนย้ายได้อย่างปลอดภัย

ดังนั้น หากมีข้อพิพาทว่าโรงพยาบาลปฏิเสธผู้ป่วยฉุกเฉิน รักษาล่าช้า ไม่ให้ใช้สิทธิ UCEP หรือเรียกเก็บค่ารักษาพยาบาลโดยไม่ถูกต้อง จุดสำคัญคือการตรวจสอบเวชระเบียน ผลคัดแยก ผลประเมิน UCEP การส่งต่อ การแจ้งสิทธิ และรายละเอียดค่าใช้จ่ายทั้งหมดประกอบกัน

หากมีปัญหาเกี่ยวกับการรักษาฉุกเฉิน สิทธิ UCEP การส่งต่อผู้ป่วย หรือข้อพิพาทค่ารักษาพยาบาล สามารถนำเวชระเบียน ผลประเมินสิทธิ และเอกสารค่าใช้จ่ายมาปรึกษาสำนักงาน เพื่อประเมินข้อเท็จจริง สิทธิ และแนวทางดำเนินการตามกฎหมายได้